Deze pagina heb ik speciaal geschreven voor mijn oud-klasgenoten van de Laurens Akademie.
Hoe het begon
Op de PA ontmoette ik Rom (zang), Arnoud (saxofoon) en Peter (contrabas). We maakten veel muziek met elkaar en stonden regelmatig in de hal op het podium. Buiten de school traden we op als (jazz)bandje. Met leuke liedjes speelden we onder de naam ‘Kleurkrijt’ muziektheatervoorstellingen voor kinderen. Op 21 juni 1986 werden we met ons bandje door Anne Kuipers gevraagd om muziek te maken bij een circusproject in Wehl, in een tehuis voor bewoners met een verstandelijke beperking. Ik vond dit superleuk om te doen en raakte zeer geïnteresseerd in het circusspel. Ik ging daarna vaker mee met Anne. We traden samen op als het clownsduo ‘Hannes & Hannes’. Ik leerde jongleren, ballopen en fietsen op een eenwieler. In Rotterdam ontmoette ik straatartiesten, jongleurs en acrobaten. In december 1989 bezocht ik in Theater Carré in Amsterdam de jubileumvoorstelling van Circus Elleboog dat toen 40 jaar bestond. Dit wilde ik ook maar dan in Rotterdam. Het werd Circus Rotjeknor. De eerste circuslessen gaf ik in de gymzaal aan de Binnenrotte. Daarna verhuisden we naar een gymzaal aan de Grotemarkt.
Circus Ethiopië
In 1995 kwam een jeugdcircus uit Ethiopië op bezoek. Een week lang verbleven de artiesten in onze gymzaal. Ze traden op bij de galashow ter ere van 40 jaar UNICEF. De zeer energieke show vol met opzwepende live gespeelde muziek inspireerde mij enorm, alsof het vuur in mij aangestoken werd. Met Circus Rotjeknor liep het zeer voorspoedig. De wachtlijst om mee te doen was soms groter dan het groeiende aantal kinderen dat meedeed. Omdat de voorstellingen niet meer in de gymzaal pasten, traden we op in Theater HAL4. Ook daar speelden we voor uitverkochte zalen. Via het Jeugdvakantiepaspoort konden jaarlijks meer dan honderd kinderen meedoen met Circus Rotjeknor. We verzorgden ook heel veel circusdagen op scholen. Vele duizenden kinderen hebben op deze manier actief meegedaan aan Circus Rotjeknor. Het 10-jarig bestaan van Circus Rotjeknor vierden we met twee uitverkochte circusvoorstellingen met live muziek van een eigen circusband in de grote zaal van de Rotterdamse Schouwburg, Later kwamen we meerdere keren terug op deze vaste speelplek. Vanaf 1995 ontving Circus Rotjeknor structurele subsidie van de Gemeente Rotterdam. Hierdoor durfde ik het wel aan om mijn baan in het onderwijs op te geven. Ik besteedde al mijn tijd aan mijn passie voor het circus. In februari 1997 reisde ik voor het eerst naar Ethiopië en kwam ik als verrassing terecht in het eerste Ethiopische circusfestival met dagelijks 8 à 10 duizend bezoekers. Een wonderlijke wereld die ik vastlegde met mijn eerste nieuwe videocamera.
Succes op een hoogtepunt!
Er is nog veel meer te vertellen over de ontwikkelingen van Circus Rotjeknor. Bijvoorbeeld over de eerste artiesten die na Rotjeknor doorgingen naar een professionele opleiding in het buitenland en alle artiesten die dit voorbeeld volgden. Hoe zo het idee ontstond om in Rotterdam een professionele circusopleiding te starten. Dat is gelukt, en hoe! Rotterdam is inmiddels een heuse circusstad geworden met een jaarlijks terugkerend Circusstad Festival. Mijn droom om een eigen oefenruimte te creëren waar dagelijks circusactiviteiten plaats kunnen vinden, heb ik waar kunnen maken. Op de culturele hotspot Katendrecht is Circus Rotjeknor nu directe buur van Theater Walhalla. In hetzelfde gebouw is de circusopleiding van Codarts gehuisvest. In juni 2018 stonden we met een jubileumshow vanwege het 25-jarige bestaan in het Nieuwe Luxortheater! Er deden meer dan 200 artiesten mee in alle leeftijden van Circus Rotjeknor. Er was live muziek van het ‘Groot Niet te Vermijden’, er was een kinderkoor en professionele oud-artiesten traden op. Om het compleet te maken hadden we ook artiesten uit Ethiopië op het podium. De show in het Nieuwe Luxortheater was echt een kroon op 25 jaar succes.
Problemen met het bestuur
Voor Circus Rotjeknor had ik op mijn verjaardag, op 6 oktober 1992, een stichting opgericht. Het bestuur bestond vaak uit geïnteresseerde ouders die bereid waren het circus juridisch te vertegenwoordigen. Het ging altijd goed totdat ik in 2017 te maken kreeg met ouders die het nodig vonden om te gaan reorganiseren. Ze vonden dat Circus Rotjeknor teveel afhankelijk was van één persoon. Ze vonden dit beperkend voor de groeimogelijkheden. Ze vonden dat Circus Rotjeknor een professionele organisatie nodig had die ervoor kon zorgen dat het circus toekomstbestendig kon worden en nog groter kon groeien. Ook vond het bestuur dat Circus Rotjeknor veel meer moest doen aan professionele talentontwikkeling om zo beter aan te sluiten op de opleiding van Codarts. De tijd van spelen was voorbij. Omdat ik geen trek had in een reorganisatie huurde het bestuur op flinke kosten van Circus Rotjeknor een externe adviseur in. Voor het eerst bepaalde niet ik maar het bestuur wat er moest gebeuren. ‘Juridisch gezien heb jij geen zeggenschap over Circus Rotjeknor en dat heb je in feite nooit gehad.’, kreeg ik te horen. Ik waarschuwde voor te grote ambities en wees erop dat mijn grote voorbeeld, het inmiddels 70-jarige Circus Elleboog uit Amsterdam, na een grote verhuizing failliet was gegaan. Op mijn verzoek of het bestuur plaats wilde maken voor een bestuur dat beter bij mij zou passen, liet het bestuur mij weten dat ik moest vertrekken. Dit gebeurde eind november 2019, één week na de officiële opening van de definitieve oefenruimte waar ik zoveel jaren mijn best voor had gedaan om het gerealiseerd te krijgen. Mijn mooie wereld stortte in!
Onterecht ‘ontslag op staande voet’
Omdat ik echt niet zonder het circus verder kon en wilde; omdat ik nog met veel plezier circusles aan het geven was aan onder andere een groep met verstandelijk beperkte jongeren; omdat mijn vrouw en mijn kinderen nog actief betrokken waren bij het circus, mocht ik in een gehalveerde baan en twee salarisschalen lager godzijdank nog circusles blijven geven. Een van mijn medewerkers was ondertussen benoemd als ‘artistiek leider’ en werd ineens mijn leidinggevende genoemd. Van circusles geven kwam het niet omdat vanwege de corona-maatregelen alles stil kwam te liggen. Ik mocht nog wel mijn directietaken afronden en het jaarverslag schrijven voor de subsidie. In de waan dat ik mijzelf ermee kon bewijzen en omdat ik het fijn vond om toch nog wat te kunnen doen, had ik het hele jaarverslag inclusief verantwoording netjes op tijd afgeleverd. Eén dag later werd ik door het bestuur opgeroepen omdat ze een verdachte financiële transactie hadden ontdekt. Het ging om geld van Stichting Vrienden van Circussen in Ethiopië’ waarvan ik penningmeester was. Mijn uitleg werd niet begrepen en ik werd vervolgens op staande voet ontslagen. Op 2 mei 2020 werd alles per direct afgesloten: mijn e-mailadres, mijn salaris en ook de toegang tot Circus Rotjeknor. Om mij te verweren tegen het ontslag vond in de corona-zomer van 2020 de bizarre rechtszaak ‘De heer J.W.Both versus Stichting Circus Rotjeknor’ plaats. Vanwege corona mocht er tot teleurstelling van vele circusouders geen publiek aanwezig zijn bij de zitting. Alleen de pers (het AD) had toegang. De rechter vond al snel dat een ontslag op staande voet onterecht was. ‘Onhandige actie circusdirecteur, maar geen fraude’ kopte de krant nog diezelfde avond. Ik mocht weer terug naar mijn werk maar alle plezier was weg. Het bestuur had op het moment dat ik ten onrechte buitenspel gezet was een zakelijk leider aangesteld. Het bestuur stapte op maar stelde nog wel, zonder mijn inbreng, een nieuw bestuur samen. Het moest vooral duidelijk zijn dat ik helemaal niets meer te zeggen had over het jeugdcircus dat ik zelf had opgericht. Om serieus genomen te worden meldde ik mij voor het eerst in mijn hele circus-carrière ziek. Een mislukte poging want mijn melding werd niet eens doorgegeven aan de Arbodienst.
Een nieuwe kans of toch niet?
Twee jaar later stapte de zakelijk leider op. De nieuw aangestelde zakelijk leider ontdekte dat Circus Rotjeknor de laatste jaren zoveel geld had uitgegeven dat het op het punt stond om failliet te gaan. Ik werd benaderd om het circus te redden. Om het faillissement te voorkomen stelde ik een reddingsplan voor. Niet zo moeilijk. Gewoon zorgen dat er structureel meer geld binnenkomt dan dat eruit gaat. Mensen effectief inzetten en overbodige functies zoals ‘artistiek leider’ direct schrappen. We moesten vooral weer aan het werk gaan en daar deed ik volop aan mee. Helaas bleek alweer snel dat mijn collega’s het heel ongemakkelijk vonden om met mij samen te werken. In 2025 besloot ik er een punt achter te zetten. Tijdens het Circusstad Festival nam ik met pijn in mijn hart officieel afscheid van ruim 30 jaar Circus Rotjeknor.
En nu
Circus Rotjeknor geniet nog steeds van een grote naamsbekendheid in Rotterdam en de wijde omgeving en maakt nog steeds gebruik van de prachtige oefenruimte op Katendrecht. Alles wat ik in de loop der jaren had aangeschaft, bedacht of gemaakt, staat er nog steeds. Helaas ben ik op de plek waar ik mij vele jaren optimaal thuis had gevoeld niet meer welkom. Samen met Evelien en Anne Kuipers heb ik Stichting Circusspel opgericht. Zo kan ik in ieder geval nog steeds doen wat ik het liefste doe. In mijn geboorteplaats Oud-Beijerland heb ik sinds tweeënhalf jaar een circusclub voor jongeren met een verstandelijke beperking: ‘Circus Klup!’. Twee keer per jaar sta ik samen met Evelien in de hal van het Sophia kinderziekenhuis en met Anne Kuipers treed ik af en toe op voor hoogbejaarde toeschouwers: seniorencircus! Zonder Circus Rotjeknor heb ik nu veel tijd om muziek te maken en dat doe ik dan ook graag. De laatste jaren heb ik ook veel tijd kunnen doorbrengen met mijn moeder. In maart dit jaar is ze op 97-jarige leeftijd overleden. Tot op het laatst hadden we mooie gesprekken met elkaar. Natuurlijk spraken we regelmatig ook over Circus Rotjeknor.
Deze zomer verzorgde ik samen met Evelien een circusmiddag op camping De Ruimte in Dronten. Op deze bijzonder leuke camping is veel ruimte en aandacht voor mensen met een beperking. Het filmpje dat van deze middag gemaakt is, maakt iedereen blij!